ดร.สมศักดิ์ ศิวิชัย

รา มักถูกมองในแง่ลบอยู่เสมอ แต่สำหรับนักวิจัยจากไบโอเทค ซึ่งเข้าใจสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วตัวนี้มากที่สุดคนหนึ่ง กลับมีมุมมองที่แตกต่างไป

กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ : "รามีอยู่ทุกหนทุกแห่งอยู่แล้ว ตัวคนเราก็มีราอยู่ด้วย ปกติคนเรามีภูมิป้องกันแข็งแรง เชื้อราพวกนี้ก็ไม่สามารถทำอะไรร่างกายได้" ดร.สมศักดิ์ ศิวิชัย นักวิจัยจากศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีแห่งชาติ (ไบโอเทค) แจกแจง

ราถือเป็นสิ่งมีชีวิตที่อยู่คู่โลกทำนองเดียวกับแบคทีเรีย มีหน้าที่ย่อยสลายทั่วไป และไม่ก่อให้เกิดโรค ส่วนบางคนที่เป็นเกลี้อนกลากผิวหนัง เป็นเพราะภูมิต้านทานร่างกายอ่อนแอ

"เราอาจจะแบ่งประเภทของราได้ 3 ประเภท ได้แก่ รา กลุ่มย่อยสลายทั่วไป อย่างจำพวกเห็ด หรือราที่ขึ้นขนมปัง กลุ่มที่สองเป็นกลุ่มก่อโรค กลุ่มนี้ถึงแม้ร่างกายแข็งแรงก็อาจก่อโรคได้ ส่วนกลุ่มที่สามเรียกว่า กลุ่มฉกฉวย เช่นเชื้อราที่เข้าไปอยู่ในสมองของนักร้องดังบิ๊กดีทูบี" ดร.สมศักดิ์ อธิบาย

ส่วนราที่ห้องปฏิบัติการราวิทยา ไบโอเทค ให้ความสนใจคือ ราแมลง สำหรับนำไปใช้เป็นส่วนผสมในอาหาร ไวน์ ใช้เป็นยาฆ่าแมลงชีวภาพสำหรับเกษตรกร หรือใช้เป็นส่วนผสมในยารักษาโรค

และการสืบเสาะหาสารออกฤทธิ์ในราแมลงคือภารกิจของ ดร.สมศักดิ์ และทีมงานที่ประกอบด้วยนักวิจัย 19 คน และผู้เชี่ยวชาญด้านรา 4 คน พร้อม ดร.ไนเจล ไฮเวล โจนส์ ซึ่งเป็นนักราแมลงในระดับโลก

การวิจัยและพัฒนาตั้งแต่ก้าวแรก คือการออกไปเก็บตัวอย่างนอกสถานที่ โดยเฉพาะในป่า จากนั้นจึงนำมาทดสอบในห้องปฏิบัติ

ราแมลงเป็นเชื้อราที่ก่อโรคต่อแมลงจนเสียชีวิต เชื้อราก็จะเจริญเติบโตจากในซากแมลง ราแมลงหลายชนิดเป็นแหล่งสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ ทำให้ถูกนำมาประยุกต์ใช้เป็นส่วนผสมในยา โดยเฉพาะยาที่รู้จักกันดีอย่างยาปฏิชีวนะตัวแรกของโลก หรือเพนนิซิลินนั้นก็มีราแมลงผสมอยู่

นอกจากนี้ ยังเป็นส่วนผสมในยาขายดีของโลกถึง 6 ชนิด จากทั้งหมด 20 ชนิด คือ ยาแก้อักเสบ (Augmentine), ยาต้านจุลชีพ (Ceftriaxone), ยากดภูมิต้านทาน (Cyclosporin) และยาลดไขมันในเลือด 3 ชนิด (Lovastatin, Pravastatin และ Simvastatin) ทำให้นักวิจัยไทยให้ความสำคัญและทำวิจัยราแมลงเพื่อใช้ในเชิงเภสัชกรรม

“สำหรับประเทศเกษตรกรรม เช่น ประเทศในแถบเอเชียนั้น ราแมลงเป็นแหล่งทรัพยากรที่ใช้ในการเกษตร เช่น กำจัดโรคพืช ศัตรูพืช ซึ่ง ราแมลงโดยมากใช้ในรูปของสารชีวภาพกำจัดแมลงศัตรูพืช (BioControl) แต่ก็มีความพยายามในการวิจัยเพื่อนำราแมลงไปใช้ในด้านเภสัชกรรม โดยเฉพาะการพัฒนาเป็นยารักษาโรคเขตร้อนที่เหมาะกับประเทศไทย” ดร.สมศักดิ์กล่าว

ประเทศไทยเป็นแหล่งของราแมลง เห็นได้จากปัจจุบันที่ค้นพบราแมลงในไทยแล้วกว่า 400 ชนิด เช่น ราแมลงจากด้วง แมลงวัน มวน เพลี้ย ผีเสื้อ ปลวก แมงปอ และแมงมุม เป็นต้น

 “ความหลากหลายของราแมลงที่พบในไทย ทำให้เกิดเป็นงานวิจัยต่าง ๆ ที่หลายประเทศเฝ้าจับตา โดยเฉพาะอย่างยิ่งวารสารวิทยาศาสตร์ในสหรัฐที่ออกปากเชิญให้เราส่งผลงานวิจัยด้านราแมลงไปตีพิมพ์ และล่าสุด งานวิจัยด้านราแมลงของไทยได้รับเชิญให้ไปแสดงที่พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์มิไรกัง ประเทศญี่ปุ่น โดยมี ศ.ดร.ยอดหทัย เทพธรานนท์ ได้รับเชิญไปเป็นวิทยากรบรรยายเกี่ยวกับราแมลงและงานวิจัยด้านนี้ของไทย”

นักวิจัยไบโอเทคกล่าวว่า เป้าหมายการหาสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพในราแมลงเน้นศึกษาเพื่อนำไปพัฒนายารักษาโรคเขตร้อนโดยเฉพาะ โดยมีการเก็บตัวอย่างราแมลงในพื้นที่ป่ามาศึกษาในระดับโมเลกุล, ลักษณะทางพันธุกรรม และนำไปทดสอบกับเชื้อโรคต่างๆ เช่น โรคเริม โรคมะเร็ง วัณโรค และหากพบว่ามีประสิทธิภาพด้านการรักษาจะเข้าสู่กระบวนการทางเคมี เพื่อศึกษาโครงสร้างและส่วนประกอบทางเคมี

“ปัจจุบัน ไทยเรายังไม่สามารถพัฒนายาจากพืช แมลง หรือราแมลงใดๆ ได้ เพราะยา 1 ตัว จำเป็นต้องใช้สารประกอบ 5,000 - 10,000 ตัว รวมทั้งค่าใช้จ่ายสำหรับการพัฒนายานั้นก็สูงราว 1 หมื่นล้านบาท นอกจากนี้ เทคโนโลยีของเราก็ยังไม่อำนวยเท่าที่ควร" นักวิจัยชี้อุปสรรค

อย่างไรก็ดี ระหว่างรอการวิจัยพัฒนายาใหม่จากราแมลง ไบโอเทคมีโครงการควบคู่ โดยการนำราแมลงที่มีอยู่มาตรวจหาสารที่มีความเหมือนหรือคล้ายคลึงกับสารตัวที่มีการใช้อยู่แล้ว ติดตลาดแล้ว เช่น ถังเฉ่า เพื่อที่จะสามารถนำราแมลงชนิดใหม่ สรรพคุณเหมือนราแมลงชนิดที่เป็นที่รู้จักมาสร้างทางลัด วิจัยเป็นยาได้เร็วขึ้น

ไบโอเทคยังได้ร่วมมือกับบริษัทผลิตภัณฑ์ยาจากต่างประเทศที่สามารถสนับสนุนด้านทุนวิจัย มีฐานข้อมูลด้านยามากพอ และมีเครื่องไม้เครื่องมือที่เป็นเทคโนโลยีขั้นสูง โดยมีจุดมุ่งหมายอยู่ที่ยารักษาวัณโรคและมาลาเรีย และคาดว่า ยารักษาโรคจากราแมลงฝีมือคนไทยจะสามารถออกมาเป็นผลิตภัณฑ์ได้อนาคตอันใกล้